Strona główna Pomysł na lekcję Opracowane źródła Opracowanie źródła - plakatu propagandowego sławiącego sojusz z Sowietami

Opracowanie źródła - plakatu propagandowego sławiącego sojusz z Sowietami

Materiał dostępny na licencji CC-BY poza zdjęciem. Pewne prawa zastrzeżone na rzecz autorów i Muzeum Historii Polski w Warszawie.
______________

Opracowanie wraz z interpretacją źródła do historii propagandy PRL.

Plakat propagandowy „Wspólna droga, wspólny cel” (ze zbiorów Ośrodka Karta)

 

AOPL_000012.jpg

 

  1. Tematy i zakresy chronologiczne:

Źródło, niezależnie od jego dokładnej daty powstania, może być wykorzystane we wszelkich tematach związanych z propagandą (szczególnie komunistyczną) oraz przy zajęciach dotyczących stosunków polsko sowieckich po 1944 roku.

 

  1. Pytania, ćwiczenia i sugestie metodyczne:

        Analizę źródła rozpoczynamy od próby datowania. Najpewniejszą, ale i najszerszą ramą chronologiczną będzie okres od 1944 do 1989 r. Jednak na podstawie estetyki plakatu, wizji przyszłego osiedla, a także braku bezpośrednich odwołań do ustroju komunistycznego można domniemywać, że chodzi tu raczej o okres lat 70. – 80.; w ramach ćwiczenia pamięci można zapytać uczniów o momenty, w których władzom szczególnie zależało na upowszechnieniu przekonania o dobroczynnej roli Sowietów – wśród odpowiedzi powinien pojawić się rok 1976 i kwestia zmian w konstytucji PRL. Również pytanie o typ i charakter źródła może stanowić jedynie wstęp do dalszych zadań bowiem odpowiedź na nie jest oczywista. Nawet słabo przygotowani uczniowie bez problemu powinni zidentyfikować materiał jako komunistyczny plakat propagandowy z okresu PRL. Następnie należy ustalić autora i odbiorcę plakatu. Uczniowie powinni podać cały szereg propozycji (partia, ZSRS, komuniści, rząd PRL itp.), których uzasadnienie zdradzi w pewnym stopniu cel powstania źródła. Jako odbiorcę uczniowie bez problemu wskażą Polaków.  

        Kolejnym zdaniem powinno być wskazanie konkretnych środków zastosowanych do uzyskania celu propagandowego – w tym wypadku rozwiązań graficznych tj. czerwona flaga, godło ZSRS, „szklane domy”, pejzaż industrialny. W dalszym etapie analizy należy wyjaśnić symbolikę tych elementów: mamy tu do czynienia z flagami (równej wielkości – sugestia równości we wzajemnych stosunkach) 2 państw wyściełającymi drogę do dobrobytu – symbolizowanego przez wieżowce (warto wspomnieć o permanentnym braku mieszkań w PRL) i fabrykę (kłębowisko rur, które można ironicznie potraktować jako wyobrażenie rurociągu „Przyjaźń”).

        Pogłębiona analiza źródła powinna zacząć się od pytań na temat sfery życia społecznego do której autorzy odwołują się formułując przesłanie o konieczności zmierzania wraz ze Związkiem Sowieckim do „celu” w postaci przyszłego dobrobytu. Odpowiedzi powinny się mieścić w kręgu semantycznym pojęć związanych z gospodarką (ekonomia, urbanizacja, industrializacja, poprawa warunków życia itp.). Temat ten można drążyć pytając uczniów o wizję przyszłości łączącej wieżowce i fabryki i prosząc o ocenę atrakcyjności tej wizji z ich punktu widzenia. Pytania te powinny naprowadzić uczniów na podwójną symbolikę „wspólnego celu” – z jednej strony można odczytać go jako osiągnięcie dobrobytu, a z drugiej, jako dojście do komunizmu, który miał dobrobyt zagwarantować.

        Jest to wyjście do dwóch następnych pytań. Przede wszystkim uczniowie powinni się zastanowić nad potencjalną prawdą lub fałszem zawartym w przesłaniu plakatu (ze szczególnym uwzględnieniem rzekomej konieczności dochodzenia do dobrobytu tylko w najdelikatniej mówiąc współpracy z ZSRS oraz porównania ze standardami tempa rozwoju i poziomu życia krajów o gospodarkach wolnorynkowych) oraz nad elementami, które w swej różowej wizji materiał pomija (brak suwerenności, przymus, stacjonowanie jednostek Armii Czerwonej na terenie PRL,  ideologizacja życia, represje - które to zjawiska opisują rzeczywistą „wspólną drogę”).

        Zamknięciem analiz powinno być pytanie o efekt, jaki plakat miał w zamierzeniu autora wywołać u odbiorcy. Nawiązując do powyższych ustaleń (datowanie, pominięcie rzeczywistych kosztów i efektów sojuszu ze Związkiem Sowieckim, skupienie uwagi odbiorcy na przyszłym dobrobycie) należy zapytać uczniów o to, jak w ich ocenie mógł być przyjmowany ten plakat przez społeczeństwo. Może to być pytanie do pracy indywidualnej (domowej), która będzie wymagać od uczniów zapoznania się z nastrojami społecznymi PRL lat siedemdziesiątych dotyczącymi sojuszu z Sowietami – np. rozmowy z osobami pamiętającymi ten okres. Jeśli nie zdecydujemy się  na zadanie tego typu pracy domowej możemy kontynuować analizę na lekcji. W celu przybliżenia stosunku społeczeństwa polskiego do obecności wojsk ZSRS w PRL możemy wykorzystać  dowcip: Kto prosił ruskie? – Nikt. Same przyszli. Zapewne nie rozbawi on uczniów (niestety), jednak już sama specyfika tego źródła (dowcip) świadczy o powszechności przekonania o przymusie „braterstwa” z Sowietami. W dalszym ciągu należy postawić pytanie, jaki w takim razie cel miała tego typu propaganda, skoro większość społeczeństwa bez trudu rozpoznawała fałsz kryjący się w tym plakacie. Jest to pytanie trudne, na które nie ma jednoznacznej odpowiedzi – możemy tu mówić o zupełnej rozbieżności ocen władzy na temat nastrojów społecznych z rzeczywistością – co świadczyć może o głupocie, lub sklerozie autorów, możemy jednak także mówić o próbie zakomunikowania społeczeństwu zdania autora, bez względu na reakcje społeczne, czy wręcz poinstruowaniu  społeczeństwa jak należy o  sojuszu z Sowietami mówić.

Informacje:

Autor: Łukasz Michalski, Michał Zarychta
Dodano: 2013-10-10 19:22:07

Dołączone obrazy:


Dołączone odnośniki:

Nie dołączono żadnych odnośników.

Dołączone pliki:

Plakat propagandowy Wspólna droga.pdf
Wielkość: 77.4KB
MHPedu_oprac.zrodla_PlakatPropagandowySojusz_zSowietami_CC-BY_be
Wielkość: 475.56KB